Het eerste tandje poetsen

Zodra het eerste tandje door het tandvlees prikt, kun je beginnen met poetsen. Veel ouders twijfelen of dat al nodig is bij zo’n klein melktandje, maar het antwoord is simpel: ja. Je legt het poetsen het beste vast als gewoonte op het moment dat er iets te poetsen valt, meestal ergens tussen de vierde en achtste maand. Het gaat in het begin niet om perfect poetsen, maar om het ritme. Een kind dat van jongs af gewend is dat er ‘s avonds even een borsteltje langskomt, maakt er later veel minder gedoe van. In de praktijk maakt juist die vroege gewoonte het verschil, niet de duurste tandpasta of de mooiste borstel.

Wanneer en hoe vaak

De eerste melktandjes komen meestal tussen de vier en acht maanden door, vaak de ondertandjes voorop. Wacht niet tot het hele gebitje er is, maar pak het eerste tandje al mee.

• Tot 2 jaar: poets één keer per dag, het liefst ‘s avonds vlak voor het slapengaan en na de laatste voeding. ’s Nachts maakt de mond minder speeksel aan, dus dan hebben de tandjes de bescherming het hardst nodig.
• Vanaf 2 jaar: poets twee keer per dag, dus ook ‘s ochtends.

Eén keer per dag in het eerste jaar klinkt weinig, maar dat is het officiële advies en het is genoeg, mits het ‘s avonds gebeurt. Vanaf 2 jaar geldt twee keer per dag; lukt het poetsen op een dag een keer minder goed, dan is het belangrijkste dat de avondbeurt in elk geval doorgaat.

Hoeveel fluoridetandpasta

Fluoride maakt het glazuur sterker en daarmee beter bestand tegen zuur, waardoor er minder snel gaatjes ontstaan. Dat is het belangrijkste wat tandpasta doet. Voor jonge kinderen gebruik je een peutertandpasta met een lager fluoridegehalte dan de tube van volwassenen; op de verpakking staat een leeftijdsaanduiding (bijvoorbeeld 0-5 jaar). Vanaf 5 jaar stap je over op gewone fluoridetandpasta (junior-, kinder- of volwassentandpasta), want peutertandpasta bevat dan te weinig fluoride om het blijvende gebit goed te beschermen.

De hoeveelheid luistert nauw en hier zit de meest gemaakte fout:

• Zolang nog niet alle tandjes door zijn: een klein veegje van ongeveer een halve centimeter.
• Bij een volledig melkgebit: maximaal ongeveer een centimeter.

Vanaf 5 jaar mag het wat meer worden: zo’n één tot twee centimeter gewone fluoridetandpasta. Meer is niet beter. Jonge kinderen kunnen nog niet goed uitspugen en slikken een deel van de tandpasta door; met deze kleine hoeveelheden blijft dat ruim binnen veilige marges. Smeer dus niet de hele borstelkop vol; dat hoort bij reclamebeelden, niet bij de praktijk.

Spuug de tandpasta na het poetsen uit. Dat is het belangrijkste. Of je daarna nog kort met een beetje water naspoelt, mag je zelf weten: anders dan vaak wordt gedacht, is niet aangetoond dat níet naspoelen tot minder gaatjes leidt. Houd vooral toezicht dat je kind het schuim uitspuugt en niet doorslikt.

Een baby of peuter poetsen zonder strijd

Een wriemelende baby of een peuter met een eigen mening hoort erbij. Een paar dingen die helpen:

• Houding. Bij een baby werkt het vaak prettig om het kindje achterover op je arm of op schoot te leggen, met het hoofdje van je af. Je kijkt dan recht in het mondje en hebt overzicht. Bij een peuter kun je achter of naast het kind gaan staan en het hoofd licht achterover laten leunen. Voor een spiegel poetsen, al spelend, helpt vaak ook.
• Vaste volgorde. Poets steeds dezelfde route volgens de drie B’s: buitenkant, binnenkant, bovenop (de kauwvlakken), met korte heen-en-weer-bewegingen langs de tandvleesrand. Een vaste volgorde voorkomt dat je plekjes overslaat.
• Zacht borsteltje. Een klein, zacht (eventueel elektrisch) kinderborsteltje is voldoende. Hard poetsen heeft geen zin; een beetje druk is al genoeg, het gaat om bedekken, niet om schrobben.
• Tandvlees mee. Bij het doorkomen van tandjes mag je het tandvlees rustig mee masseren. Veel kinderen vinden dat juist prettig.

Lukt het echt niet in één keer? Verdeel het over de dag of laat je kind eerst zelf even oefenen en poets daarna zelf na. Dat napoetsen is geen korte overgangsfase: kinderen missen tot diep in de basisschoolperiode nog plekjes en daarom blijft het de hele basisschooltijd door (tot ongeveer hun twaalfde) verstandig dat een volwassene er ‘s avonds nog overheen gaat. Een eenvoudige poetstimer kan helpen om de twee minuten vol te maken zonder dat het een gevecht wordt.

Poetsen als gewoonte, niet als project

Het grootste effect zit niet in techniek maar in herhaling. Koppel het poetsen aan iets wat toch al elke avond gebeurt, zoals de pyjama aan of het voorleesmoment, zodat het vanzelf op zijn plek valt. Let daarnaast op suiker: vruchtensap, zoete drinkbekers en tussendoortjes doen meer kwaad dan een gemiste poetsbeurt. Geef bij dorst water of melk en houd het aantal eet- en drinkmomenten beperkt: voor jonge kinderen is maximaal vijf keer per dag (drie maaltijden en twee tussendoortjes) een goede richtlijn.

Twee misverstanden zetten we nuchter recht. Melktandjes hoef je níet over te slaan omdat ze “toch uitvallen”: gaatjes in melktanden doen pijn en kunnen de tanden eronder beïnvloeden. En een beetje fluoride is geen gif maar bescherming, zolang je de juiste hoeveelheid aanhoudt. Wil je verder lezen over hoe je gaatjes voorkomt, kijk dan bij gaatjes voorkomen of bij wat je kunt verwachten van het eerste tandartsbezoek van je kind.

Heb je twijfels over de tandjes van je kind, of wil je samen even kijken hoe het poetsen gaat, dan ben je welkom. Bij de kindertandarts maken we kinderen op hun gemak vertrouwd met de stoel en het poetsen, zonder haast. Je kunt een rustige controle inplannen via afspraak maken. En heeft je kind een ongelukje gehad met een tandje, bel ons dan via spoed.