Het melkgebit: waarom melktanden ertoe doen

Melktanden gaan toch weer weg, dus hoe erg is een gaatje nou helemaal? Die vraag horen we vaak en hij is begrijpelijk. Toch klopt de aanname niet. Het melkgebit doet jarenlang serieus werk: kauwen, leren praten en de plek vrijhouden voor de tanden die later doorbreken. Een melktand is tijdelijk, maar wat er in die jaren misgaat, kan blijven hangen. Hieronder leggen we uit waarom melktanden ertoe doen, wat gaatjes erin betekenen en hoe je het gebit van je kind verzorgt vanaf het eerste tandje.

Wat het melkgebit eigenlijk doet

Een kind krijgt het eerste melktandje meestal rond een maand of zes, vaak onderin in het midden. Rond het tweede tot derde jaar is het melkgebit compleet: twintig tanden en kiezen. Dat gebit blijft niet stil zitten tot het wisselt, maar werkt mee aan de ontwikkeling.

• Kauwen. Met een goed melkgebit kan een kind normaal eten en voldoende variatie aan. Dat is meer dan praktisch; het hoort bij gezond groeien.
• Spraak. Tanden helpen bij het vormen van klanken. Voortanden die te vroeg verdwenen zijn, kunnen het leren praten lastiger maken.
• Ruimte voor het blijvende gebit. Dit is de functie die het vaakst onderschat wordt. Elke melktand houdt de ruimte vrij voor de blijvende tand die er eronder ligt te wachten. Verdwijnt een melktand te vroeg, dan kunnen de buurtanden naar die lege plek schuiven en ontstaat er later te weinig ruimte. Het resultaat kan scheefstand zijn, soms met orthodontie als gevolg.

Het melkgebit is dus geen oefenrondje dat er niet toe doet. Het is de basis waarop het blijvende gebit straks doorbreekt.

Gaatjes in melktanden tellen wel degelijk

Een veelgehoorde gedachte: een gaatje in een melktand kun je laten zitten, want die tand valt toch uit. Dat klopt niet en we leggen graag uit waarom.

Een gaatje is bederf en bederf staat niet stil. Het kan dieper gaan, gevoelig of pijnlijk worden en tot ontsteking leiden. Zo’n ontsteking aan de wortel van een melktand zit precies boven de blijvende tand die er nog onder ligt te rijpen. In het ergste geval beschadigt dat de blijvende tand voordat hij überhaupt is doorgekomen. En kiespijn bij kinderen onderschatten we niet: het hindert eten, slapen en concentratie.

Daarbij geldt: als een melktand door bederf veel te vroeg verloren gaat of getrokken moet worden, raak je juist die ruimtefunctie kwijt. Een gaatje op tijd behandelen is bijna altijd rustiger dan een tand die te vroeg verdwijnt.

Bij ons betekent dit niet dat we bij elk vlekje meteen gaan boren. We boren niet voordat we zeker weten dat het nodig is. Beginnend bederf kun je soms tot stilstand brengen met beter poetsen, fluoride en het in de gaten houden. We kijken eerst, leggen uit wat we zien en behandelen pas als het echt nodig is. Wat het wél en niet vraagt, bespreken we eerlijk met jou en je kind. Meer over de behandeling van gaatjes lees je bij vullingen en over voorkomen in ons artikel gaatjes voorkomen.

Verzorgen vanaf het eerste tandje

Poetsen begint zodra het eerste tandje doorkomt, niet pas als het gebit compleet is. Het advies van het Ivoren Kruis is helder en goed te doen:

• 0 tot 2 jaar: poets vanaf het eerste tandje, één keer per dag, met peutertandpasta (500-750 ppm fluoride). Gebruik een heel klein veegje.
• 2 tot 5 jaar: twee keer per dag poetsen, met peutertandpasta. Tot ongeveer zes jaar niet meer dan een doppinkje of erwtgrote hoeveelheid.
• Vanaf ongeveer 5 jaar: twee keer per dag met junior- of gewone tandpasta (1000-1500 ppm fluoride).

Een paar dingen helpen echt. Poets als ouder na tot je kind het zelf netjes kan en dat duurt langer dan de meeste kinderen denken; vaak tot een jaar of negen, tien. Na het poetsen alleen uitspugen, niet uitgebreid naspoelen is een veelgehoorde tip: zo blijft er wat fluoride in de mond achter. Hard bewijs dat dit echt verschil maakt is er niet, dus maak je het niet te zwaar; goed en regelmatig poetsen telt het meest. En let op het avondrondje: ‘s nachts maakt de mond minder speeksel aan, dus die poetsbeurt voor het slapen is de belangrijkste. Veel suikermomenten over de dag verspreid zijn lastiger voor het gebit dan af en toe iets zoets bij een eetmoment.

Voor het poetsen thuis hebben we een eenvoudige poetstimer waarmee twee minuten vanzelf voorbijgaan en bij de kindertandarts maken kinderen op hun eigen tempo kennis met de tandarts.

Wanneer langskomen

Het advies is om met je kind langs te komen zodra het eerste tandje er is. Niet omdat er dan iets aan de hand is, maar zodat je kind de stoel en de geluiden leert kennen als er nog niets hoeft. Hoe gewoner het bezoek voelt, hoe makkelijker het blijft. We nemen de tijd, kijken mee hoe het poetsen thuis gaat en zeggen eerlijk wanneer iets wél en wanneer iets niet nodig is. Speciaal voor kinderen werken we via de kindertandarts, in een tempo dat bij je kind past.

Wil je een eerste controle of de halfjaarlijkse afspraak inplannen? Dat kan via een afspraak maken. Heeft je kind acute kiespijn of een tand door een val beschadigd, kijk dan bij spoed.