Mondspoelmiddelen: nodig of niet?

Veel mensen denken dat een mondspoelmiddel erbij hoort, net als tandpasta en floss. In de drogist staat een hele wand vol flessen, vaak met beloftes over frisse adem, sterker glazuur en minder bacteriën. De eerlijke samenvatting is rustiger dan die wand: voor de meeste mensen met een gezonde mond is een mondspoelmiddel niet nodig. Twee keer per dag poetsen met fluoridetandpasta en dagelijks tussen je tanden reinigen doet het werk. Mondwater kan zinvol zijn in een aantal specifieke situaties, maar dan als aanvulling, nooit als vervanging. We leggen hieronder uit wanneer het wél en wanneer het niet helpt.

Voor de meeste mensen niet nodig

Het Ivoren Kruis is hier duidelijk over: heb je een gezonde mond, dan is mondwater meestal overbodig. De basis blijft poetsen met fluoridetandpasta en het schoonmaken van de ruimtes tussen je tanden met ragers of floss. Dat is waar gaatjes en tandvleesproblemen daadwerkelijk worden voorkomen.

Een mondspoelmiddel is een aanvulling op die twee dagelijkse poetsbeurten, niet iets wat ervoor in de plaats komt. Het is goed om te weten waar je tijd en geld het meeste opleveren. Spoelen geeft een fris gevoel en dat is prettig, maar een fris gevoel is iets anders dan een schone mond.

Mondwater verwijdert geen tandplak

Dit is het grootste misverstand. Tandplak is een kleverig laagje bacteriën dat zich aan je tanden hecht en dat krijg je er niet af door te spoelen. Plak moet je er mechanisch af schuren: met de borstel en tussen de tanden met een rager of floss. Geen enkel mondwater doet dat voor je.

Sommige spoelmiddelen maken het verwijderen van plak iets makkelijker of remmen de groei ervan een beetje. Maar ze vervangen de borstel niet. Wie alleen spoelt en denkt klaar te zijn, laat de plak gewoon zitten. Dat is precies waar gaatjes en bloedend tandvlees beginnen. Bloedt je tandvlees? Dan is meer en beter reinigen tussen je tanden bijna altijd de oplossing, niet een fles mondwater. Daarover lees je meer in ons artikel over bloedend tandvlees.

Wanneer het wél zin heeft

Er zijn situaties waarin wij of de mondhygiënist je een mondspoelmiddel aanraden. Vaak gaat het dan om een fluoridemondspoeling, die het glazuur extra versterkt. Denk aan:

• een verhoogd risico op gaatjes, bijvoorbeeld bij een beugel of bij weinig speeksel;
• moeilijk goed kunnen poetsen, bijvoorbeeld door een beperking;
• gevoelige tanden of een droge mond.

Belangrijk detail: gebruik een fluoridespoeling niet direct na het poetsen, maar op een ander moment van de dag. Spoel je vlak na het poetsen, dan spoel je vooral de fluoride van je tandpasta weer weg. Een spoeling op bijvoorbeeld de middag geeft je tanden zo een extra fluoridemoment in plaats van een dubbeling. Twijfel je of een spoeling voor jou nuttig is? Vraag het ons gerust tijdens een periodieke controle; we kijken liever eerst of het echt iets toevoegt voordat we iets aanraden.

Met of zonder alcohol

Veel mondspoelmiddelen bevatten alcohol. Dat geeft soms een scherp, brandend gevoel. Of alcoholhoudend mondwater het risico op mondkanker verhoogt, is wetenschappelijk niet eenduidig: sommige studies vinden een verband, andere niet en hard bewijs voor oorzaak en gevolg ontbreekt. Voor volwassenen wordt een spoelmiddel met alcohol niet als gevaarlijk beschouwd, maar wie het zekere voor het onzekere wil, kiest prima voor een alcoholvrije variant.

Veel mensen kiezen om die reden of uit comfort voor een variant zonder alcohol en daar valt iets voor te zeggen. Heb je een droge mond, een gevoelig mondslijmvlies of vind je het branderige gevoel simpelweg niet prettig, dan is alcoholvrij comfortabeler. Voor kinderen geldt sowieso: alleen spoelen als wij dat adviseren en dan zonder alcohol. Qua bescherming maakt de aan- of afwezigheid van alcohol weinig uit; het gaat vooral om wat prettig spoelt en, als het om gaatjes voorkomen gaat, om de fluoride.

Chloorhexidine: een kuur, geen gewoonte

Chloorhexidine is een sterk spoelmiddel dat veel bacteriën doodt. Soms geven wij het mee na een ingreep aan het tandvlees of bij een ontsteking. Het is een middel op recept, dus gebruik het alleen als je tandarts of mondhygiënist het je geeft en op de manier die zij erbij uitleggen.

Heb je vragen over een kuur die je van ons hebt gekregen, hoe of hoe lang je het gebruikt, stel ze dan aan de tandarts of mondhygiënist die het heeft voorgeschreven, of bel ons via contact. Zelf aanschaffen en op eigen houtje gebruiken raden we af.

Kort samengevat

Een mondspoelmiddel is voor de meeste mensen een prettige extra, geen noodzaak. Het verwijdert geen plak en vervangt het poetsen niet. Een fluoridespoeling op een apart moment kan helpen bij een verhoogd risico op gaatjes en chloorhexidine is een kortdurende kuur op advies. Spoel verder niet direct met water na het poetsen, zodat de fluoride zijn werk kan doen.

Wil je weten wat in jouw situatie het meeste oplevert? Plan een controle of stel je vraag aan ons of de mondhygiënist. Heb je acuut pijn of een ontsteking, dan kun je terecht bij spoed.