Een afgebroken tand of tandletsel: wat nu?

Een afgebroken tand of een tand die helemaal uit de mond is geslagen, gebeurt bijna altijd onverwacht: een val tijdens het sporten, een klap op de stoeprand, een kind dat tegen de salontafel loopt. Het schrikt en juist op zo’n moment helpt het om te weten wat er wél uitmaakt en wat niet. De korte versie: bewaar het afgebroken stuk of de hele tand op de goede manier, handel snel en bel ons. Hoe meer minuten verstrijken, hoe kleiner de kans dat we een uitgeslagen tand kunnen terugplaatsen. Met een paar simpele handelingen vergroot je de kans op een goede afloop flink.

Een stukje afgebroken: bewaar het en kom langs

Is er een hoekje of een groter stuk van je tand afgebroken, dan is dat zelden een acute noodsituatie, maar wel iets om snel mee langs te komen. Bewaar het afgebroken stuk. Soms kunnen we het precies terugplakken; lukt dat niet, dan herstellen we de tand met een vulling. Leg het stukje in (half)volle melk. Heb je geen melk, dan is fysiologisch zout of een andere isotone vloeistof (zoals lenzenvloeistof of een sportdrank) een goed alternatief. Laat het stukje niet uitdrogen; water is minder geschikt om het langer in te bewaren.

Voel je een scherpe rand met je tong, dan kun je die met een beetje was of een stukje suikervrije kauwgom tijdelijk afdekken, zodat je je wang of tong niet openhaalt. Heb je pijn, voel je het koud-warm wegschieten, of zie je een rood of zwart puntje midden in de breuk? Dan zit de breuk waarschijnlijk dichter bij de zenuw en is sneller langskomen verstandig. We boren niet voordat we zeker weten dat het nodig is; eerst kijken we hoe diep de schade zit. Soms volstaat een vulling, bij een grotere breuk is een kroon of facing een optie en als de zenuw is geraakt komt een wortelkanaalbehandeling in beeld.

Een tand uit de mond geslagen: hier telt elke minuut

Is een hele tand uit de mond geslagen, dan is dit het moment om snel te zijn. Bij een blijvende (volwassen) tand is binnen een uur terugplaatsen de beste kans van slagen. Doe het zo:

• Pak de tand vast aan de kroon, het zichtbare witte deel en raak de wortel niet aan. Daar zit het weefsel dat nodig is om weer aan te groeien.
• Spoel hem alleen kort af als hij vuil is, ongeveer 10 seconden onder koud stromend water. Niet schrobben, niet drogen.
• Plaats hem als het kan meteen terug in het lege gaatje, met de goede kant naar voren. Bijt er voorzichtig op met een schoon doekje ertussen.
• Lukt terugplaatsen niet? Bewaar de tand dan in (half)volle melk. Geen melk in huis? Houd hem in je eigen mond tussen wang en kiezen, of leg hem in fysiologisch zout. Speeksel of melk houden het weefsel veel langer in leven dan water.

Bel ons daarna direct, ook buiten openingstijden; voor acute situaties kun je terecht via spoed. Hoe sneller je in de stoel zit, hoe groter de kans dat de tand het redt.

Bij kinderen: melktand of blijvende tand?

Bij kinderen maakt het veel uit om welke tand het gaat. Een uitgeslagen melktand plaatsen we niet terug. Dat klinkt streng, maar er groeit vanzelf een nieuwe tand en terugzetten kan juist de blijvende tand eronder beschadigen. Wat wel belangrijk is: kom langs zodat we kunnen controleren of er een stukje is achtergebleven en of het tandvlees en de kaak in orde zijn.

Gaat het om een blijvende tand bij een ouder kind, dan gelden dezelfde stappen als hierboven: kroon vastpakken, kort afspoelen, bewaren in melk en snel naar ons toe. Is je kind erg overstuur of weet je niet zeker welk type tand het is, neem de tand of het stukje gewoon mee, dan beoordelen wij het. Twijfel je of je na een val bij ons of bij de huisarts moet zijn? Bel dan even; we denken graag mee. Voor de wat angstige kinderen kijken we rustig en stapsgewijs, zoals je leest bij angstbegeleiding en de kindertandarts.

Wanneer is het echt spoed?

Niet elk tandletsel is een noodgeval, maar in deze gevallen handel je meteen:

• een volledig uitgeslagen blijvende tand (de klok loopt);
• een tand die los zit of verschoven is na een klap;
• veel bloed, een gezwollen of mogelijk gebroken kaak, of fors letsel aan lip, tong of wang;
• hevige, aanhoudende pijn of een tand die plots erg gevoelig wordt.

Was het meer een schrik dan echte schade en zit alles nog stevig vast? Dan kun je het rustiger aandoen, maar laat een afgebroken of beschadigde tand toch altijd een keer nakijken. Een breukje dat je nu nauwelijks voelt, kan later alsnog gaan ontsteken. We zeggen eerlijk wat wél en niet nodig is.

Twijfel je of het spoed is, bel ons gewoon, liever één keer te veel. Voor acute situaties kun je terecht via spoed. Is het minder dringend en wil je je tand laten beoordelen of een controle inplannen, dan maak je eenvoudig een afspraak.