Een droge mond: oorzaken en oplossingen

Een droge mond is meer dan een vervelend gevoel. Speeksel doet de hele dag werk waar je geen aandacht aan besteedt: het spoelt etensresten weg, houdt de zuurgraad in balans en beschermt je tanden en kiezen. Wordt het minder, dan merk je dat vaak pas als er iets misgaat. We zien in de praktijk regelmatig mensen die zich verbazen over een paar nieuwe gaatjes, terwijl ze niets aan hun gewoontes hebben veranderd. Soms is een droge mond dan de oorzaak. Hieronder leggen we uit hoe dat zit, waar het vandaan kan komen en wat echt helpt.

Wat speeksel voor je gebit doet

Speeksel is geen bijzaak. Het maakt schoon en beschermt tegelijk. Na het eten neutraliseert het de zuren die door bacteriën worden gemaakt en het levert mineralen die je tandglazuur weer aanvullen. Zo helpt speeksel je tanden en kiezen te beschermen tegen cariës, oftewel gaatjes.

Heb je te weinig speeksel, dan stapelt tandplak zich sneller op dan normaal. Daardoor ontstaan gaatjes eerder en is de kans op tandvlees- en slijmvliesontstekingen groter. Dat is de kern: bij een droge mond verandert er niets aan je poetsgedrag, maar je mond verdedigt zich minder goed.

Veelvoorkomende oorzaken

Een droge mond kan veel verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende die we tegenkomen zijn:

• Medicijnen. Dit is verreweg de bekendste oorzaak. Een groot aantal medicijnen kan de speekselproductie remmen, waaronder bloeddrukverlagers, plaspillen, antidepressiva, kalmerende middelen en sommige antihistaminica. Vaak merk je het pas als je met een nieuw middel begint of de dosering verandert.
• Mondademen. Slaap je met je mond open, of adem je overdag veel door je mond, dan droogt het slijmvlies uit. Dat verklaart waarom sommige mensen vooral ‘s ochtends een droge, kleverige mond hebben.
• Leeftijd en hormonale veranderingen. Met het ouder worden verandert de speekselproductie soms en ook rond de overgang kan een droge mond opspelen.
• Ziekten en behandelingen. Aandoeningen zoals diabetes, het syndroom van Sjögren en nier- of reumatische klachten kunnen meespelen. Bestraling in het hoofd-halsgebied en chemotherapie hebben vaak een sterk effect op de speekselklieren.

We willen hier nuchter over zijn: niet elke droge mond heeft een duidelijke oorzaak en niet elke droge mond is een probleem. Maar als de klacht aanhoudt, loont het om te kijken waar het vandaan komt.

De gevolgen: vooral meer gaatjes

Het meest concrete gevolg voor je gebit is een hogere kans op gaatjes. Omdat het zuur na het eten niet goed wordt weggespoeld en geneutraliseerd, krijgt tandbederf meer ruimte. Mensen met een droge mond krijgen gaatjes vaak op plekken waar dat eerder niet gebeurde, bijvoorbeeld langs de tandvleesrand of bij wortels die wat zijn vrijgekomen.

Daarnaast kun je last krijgen van een branderig gevoel, een veranderde smaak, slechtere adem, moeite met kauwen of slikken en een grotere kans op schimmel- en tandvleesontstekingen. Bij een kunstgebit kan een droge mond ervoor zorgen dat de prothese minder goed blijft zitten. Hoe je gaatjes in het algemeen voorkomt, lees je in gaatjes voorkomen.

Wat echt helpt

Er is geen toverpil, maar er zijn wel maatregelen die het verschil maken. We zetten ze op een rij, van eenvoudig naar gerichter.

• Drink regelmatig water. Kleine slokjes over de dag verspreid werken beter dan af en toe een groot glas. Vermijd suikerhoudende frisdrank en sappen, want die geven juist extra zuuraanvallen op een moment dat je mond zich slecht kan verdedigen.
• Kauw op suikervrije kauwgom. Kauwen stimuleert de speekselproductie. Suikervrije kauwgom, het liefst met xylitol, is hiervoor het meest geschikt. Ook stevig kauwvoedsel zoals een wortel of volkorenbrood zet de speekselklieren aan het werk.
• Gebruik fluoride. Fluoride maakt je glazuur sterker en minder oplosbaar in zuur. Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta. Bij een droge mond kan extra fluoride zinvol zijn. Overleg met ons of de mondhygiënist wat in jouw situatie past, want extra fluoride is niet voor iedereen nodig.
• Beperk wat uitdroogt. Alcohol, veel cafeïne en roken werken een droge mond in de hand. Minderen helpt vaak meer dan je verwacht.
• Houdt de droogte aan? Bespreek het met je tandarts of huisarts. Er bestaan hulpmiddelen die het ongemak kunnen verlichten; zij kijken met je wat in jouw situatie past.

Vermoed je dat je medicijnen de boosdoener zijn? Stop er nooit zomaar mee. Je huisarts of specialist kan soms het middel, de dosering of het tijdstip aanpassen. Bespreek het daar eerst.

We boren niet voordat we zeker weten dat het nodig is en hetzelfde geldt voor adviezen rond een droge mond: we kijken eerst rustig waar de klacht vandaan komt voordat we iets veranderen. Heb je het idee dat je mond vaak droog is, of zie je onverwachte gaatjes? Plan dan gerust een controle in, dan kijken we samen wat er speelt. Bij acute pijn of een spoedgeval kun je terecht via spoed.