Aften: die pijnlijke plekjes in je mond

Bijna iedereen heeft ze weleens: een klein grijs-wit plekje met een rode rand, ergens aan de binnenkant van je wang, op je tong of je lip. Het is vaak verbazend pijnlijk voor zoiets kleins, vooral als er iets zuurs of scherps langs schuurt. Dat zijn aften. We krijgen er regelmatig vragen over, meestal in de trant van: is dit erg en gaat het nog weg? Het korte antwoord: nee, het is niet erg en ja, het gaat vanzelf over. Hieronder leggen we rustig uit wat aften wel en niet zijn, wat eraan kan bijdragen en wanneer het wél verstandig is om langs te komen.

Wat aften eigenlijk zijn

Aften zijn kleine, oppervlakkige zweertjes in het slijmvlies van je mond. Ze zien er meestal uit als een wit of geelachtig plekje met een rode, ontstoken rand. Je vindt ze aan de binnenkant van je wangen of lippen, op je tong, je tandvlees of je gehemelte. Soms heb je er één, soms een paar tegelijk.

Twee dingen willen we vooral rechtzetten, omdat er veel misverstanden over bestaan:

• Aften zijn onschuldig. Het is geen teken dat er iets ernstigs mis is met je gebit of je gezondheid. Het is een lokale ontstekingsreactie van het slijmvlies, meer niet.
• Aften zijn niet besmettelijk. Je kunt ze niet van iemand anders krijgen en niet aan iemand anders doorgeven. Dat is een belangrijk verschil met een koortslip. Een koortslip wordt veroorzaakt door een virus, is wél besmettelijk en zit meestal aan de buitenkant van je lip. Een aft zit per definitie binnenín je mond. Verwar die twee dus niet.

Waarom de één er vaker last van heeft dan de ander, weten we eerlijk gezegd niet precies. De exacte oorzaak van aften is onbekend. Wat we wel weten, is dat bepaalde dingen ze kunnen uitlokken.

Wat aften kan uitlokken

Aften ontstaan vaak na een klein wondje of irritatie in de mond. Veelgenoemde triggers zijn:

• Kleine beschadigingen, bijvoorbeeld doordat je op je wang bijt, te stevig poetst, een scherp randje aan een tand of vulling, of een beugel die schuurt.
• Stress en weinig slaap. Veel mensen merken dat ze juist in drukke of vermoeiende periodes aften krijgen.
• Hormonale schommelingen, zoals rond de menstruatie.
• Een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur.
• Bepaalde voeding en soms een droge mond.

Het is goed om te beseffen dat dit aanleidingen zijn, geen harde verklaring. Lang niet iedereen die gestrest is krijgt aften en niet elke aft is terug te voeren op een duidelijke oorzaak. Herken je er zelf een patroon in, dan is dat nuttig om te weten, maar je hoeft niet op zoek naar dé schuldige. Heb je vaak een droge mond, lees dan ook eens droge mond.

Het gaat vanzelf over

Dit is misschien wel het geruststellendste: aften genezen vanzelf. In de regel binnen één tot twee weken, zonder dat er een behandeling aan te pas hoeft te komen. Je hoeft er dus in principe niets aan te doen behalve afwachten.

We schrijven dit bewust zo nuchter op, omdat er online en in de winkel veel middelen worden aangeprezen die genezing zouden versnellen. Voor de meeste daarvan, van kruidenmiddeltjes tot laserbehandelingen, is geen overtuigend bewijs dat ze de genezing echt versnellen of het terugkeren voorkomen. De aft gaat ook zonder weg, dus laat je niet te snel iets aanpraten.

Wat de pijn verzacht

Genezen kun je een aft niet versnellen, maar de pijn dragelijker maken kan wel. Wat doorgaans helpt:

• Mijd wat prikt. Zuur, pittig, hard of scherp eten en drinken (denk aan citrusvruchten, tomaat, frisdrank) maakt de pijn meestal erger. Tijdelijk vermijden scheelt.
• Poets zacht. Gebruik een zachte borstel en een rustige techniek, zodat je het plekje niet extra irriteert. Met een milde tandpasta poetsen is prima.
• Laat het met rust. Niet eraan zitten met je tong of je vinger.
• Heb je veel pijn van een aft? Vraag je tandarts, huisarts of apotheek wat in jouw geval kan helpen. Wat geschikt is, verschilt per persoon, dus dat advies laten we aan hen.

Meer dan dit is meestal niet nodig.

Wanneer wél even langskomen

Aften zijn op zichzelf geen reden voor een afspraak. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om aan de bel te trekken:

• Het gaat niet over binnen twee weken. Een plekje dat langer blijft, willen we graag bekijken.
• Je hebt er steeds opnieuw last van. Bij telkens terugkerende aften kan de huisarts kijken of er bijvoorbeeld een tekort aan ijzer of vitamines achter zit.
• Een scherpe tand, vulling of slecht passende prothese lijkt de boosdoener. Dat kunnen wij vaak eenvoudig verhelpen, zodat de irritatie stopt.
• Je voelt je ziek of hebt koorts (38 graden of hoger) bij de aften. Neem dan op een gewone werkdag contact op met je huisarts.

Twijfel je of je met een aft bij ons of bij de huisarts moet zijn? Alles in en rond de mond mag je gerust aan ons voorleggen; we kijken mee en verwijzen door als dat handiger is. We boren of behandelen niet zomaar en zeker niet bij iets dat vanzelf overgaat.

Loop je ergens tegenaan of houdt een plekje langer aan dan je vertrouwt, plan dan rustig een controle in. Heb je acuut veel pijn of ben je ongerust, kijk dan bij spoed. Liever eerst even overleggen kan natuurlijk ook via contact.